Qazaq Green экспедициясы: экономиканың «жасыл» өсуіне қалай жол салуға болады

Qazaq Green қауымдастығы Қазақстандағы жаңартылатын энергия көздері саласындағы өзекті мәселелерді талқылау үшін «Бұйратау» табиғи паркіне 50 мемлекеттік және жеке компаниялардың өкілдерімен және сарапшылармен екі күндік экспедиция ұйымдастырды.

4.jpg

 

ЖЭК - болашақ емес, осы шақ

Осы сапарға қатысушылардың мақсаты - саладағы проблемалар бойынша пікір алмасу және ЖЭК-ті дамытуға жаңа серпін беру жолдарын талқылау.

Экспедиция Ақмола облысындағы ЖЭК екі нысанын - «Астана ЭКСПО-2017» жел электр станциясын және «Бірінші жел электр станциясын» аралаудан басталды.

13.jpg

Біріншісі астанаға өте жақын - қала шегінде орналасқан деп айтуға болады. Оны «ОАЭК» энергетикалық холдингінің еншілес ұйымы «ЦАТЭК Green Energy» компаниясы салған. Бірінші кезек 2017 жылы, екіншісі - 2020 жылы іске қосылды, ал қазір станцияның жалпы қуаты 100 МВт құрайды.

Жобаның құны 45,1 млрд теңгені құрады, оның 30,5 млрд теңгесін Қазақстанның Даму Банкі мен оның еншілес құрылымдарының қарыз қаражаты құрады.

Мұнда «жасыл» энергетикаға арналған технологиялардағы әлемдік көшбасшылардың бірі - VESTAS компаниясы өндірген турбиналары бар 29 «жел диірмені» орнатылған.

Жоба шынымен ауқымды болды. Мысалы, турбиналар астананың жанына орнатылғанға дейін теңіз арқылы тасымалдаумен бірге 5 мың шақырым жүрді. Жел мұнарасын орнату үшін 700 тонналық кран қажет болды, оны 40 жүк көлігі бөлшектеп әкелді. Әр мұнараның биіктігі - 64 метр, ал қалақтардың ұштары құрайтын шеңбердің диаметрі - 100 метр. Басқаша айтқанда, әр жел диірменінің максималды биіктігі 100 метрден асады.

Бір генератордың қуаты - 3,45 МВт. Басқару өте технологиялық: диспетчерлік орталықтан нақты уақытта желдің жылдамдығы мен энергия генерациясының көлемін бақылауға, сондай-ақ кез келген тораптың күйін бақылауға болады.

Турбиналар автоматты түрде реттеледі және желдің жылдамдығы секундына 25 метрден асқан кезде тоқтайды, сондықтан жабдық шамадан тыс жүктемеден тозбайды.

Qazaq Green экспедициясының қатысушылары барған басқа ЖЭК объектісі - «Бірінші жел электр станциясы» да Қазақстанда жасыл энергетиканы дамытуға өз үлесін қосуда.

Untitled (3840 × 2560 px).jpg

Ерейментау маңында орналасқан бұл ЖЭС-тің белгіленген қуаты 45 МВт құрайды, оны әрқайсысы 2 МВт 22 қондырғы өндіреді.

Мұнда жел диірмендері біршама жоғары: мұнараның биіктігі - 85 метр, ал қалатардың биіктігі - 93 метр.

Бұл станция жылына 170 млн киловатт-сағат электр энергиясын өндіреді, ал іске қосылған сәттен бастап ол Қазақстанның энергия жүйесіне 1,2 млрд киловатт-сағаттан астам энергия берді. Ауқымды түсіну үшін: орташа есеппен алғанда, бір қазақстандық 2021 жылы 6 мың киловатт-сағат электр энергиясын тұтынған, яғни 170 млн киловатт-сағат біздің 30 мыңға жуық отандастарымыздың барлық «электронды құрылғыларына» жететін еді.

3.jpg

7.jpg

Дала өткелі

 

Дала жолымен ондаған көліктер баяу жүрді. Ерейментау - Ақмола облысындағы шағын қала - артта қалып, автокөлік керуенінің алдында «Бұйратау» табиғи паркінің пейзаждары ашылды. Карта бойынша жел электр станциясынан «Бұйратау» табиғи паркіне дейінгі жол қысқа көрінді - далалы қара жолмен бірнеше ондаған шақырым ғана. Әдетте, бұл жол бір сағаттан аспайды, бірақ қатты жаңбырдан кейін жер батпақтанып, тар жолда ондаған автомобильдердің бағанасы бойлай созылды.

11.jpg

 

Қуанышқа орай, барлығы дерлік жол талмағайтын көліктерде болды, бұл суға толған ойпаттар мен терең жолтабандардан аман өтуге мүмкіндік берді.

 2.jpg

Тіпті, кедергілерді жеңуде әлдекім үшін қиындықтар туса да, экспедицияның басқа мүшелері тез бағдарланып, кептелген көліктерді шығаруға көмектесті.

Бірақ мезгіл-мезгіл аспаннан жауған жаңбыр мен осы проблемалардың барлығын «Бұйратау» саябағының көрінісі өтеді. Жиын орнына келгеннен кейін экспедиция қатысушылары ең бастысы - жаңартылатын энергетикадағы жағдайды талқылауға кірісті.

 

5.jpg
Талқыланған мәселелер

 

Нарық қатысушылары ЖЭК дамуын ынталандыру үшін нарықтағы энергия саудасының тетіктерін жетілдіру қажет деп сенімді. Іс жүзінде бұл «Екіжақты келісімшарттар бойынша ЖЭК жобаларын іске асырудың перспективалары мен проблемалары» талқылауының орталық тақырыбына айналды.

ЖЭК объектілері де, «жасыл» энергияны тұтынушылар да өздерінің «экономикасын» болжау үшін ойынның түсінікті ережелерін қажет етеді. Мысалы, экспорттаушылар үшін көміртегі ізін азайту үшін қанша таза энергия сатып алатындығын түсіну керек, сондықтан көміртекті қатаң реттейтін елдерде шетелде артық салық төлемеу керек. Бірінші кезекте бұл, мысалы, Еуропалық одақ елдерінде алдағы уақытта көміртегі салығын енгізуге қатысты.

Талқылауға Qazaq Green жаңартылатын энергетика қауымдастығының, «ҚазМұнайГаз», КОРЭМ, KEGOC, «АрселорМиттал Теміртау», «ЦАТЭК Green Energy», ERG және басқа да компаниялардың өкілдері белсенді қатысты.

Энергетиканың осы саласының ғана емес, Қазақстанның экспорттық әлеуетінің де болашағы ЖЭК-ті реттеудің қандай болуына байланысты.

 

14.jpg

Ал бұл Қазақстанға не үшін қажет?

Көмірдің үлкен қоры - электр генерациясы үшін арзан шикізаттың болуына қарамастан, Қазақстан өз алдына энергожүйесінде ЖЭК өндірген энергия үлесін айтарлықтай арттыру өршіл мақсатын қойып отыр.

Мысалы, Жасыл экономикаға көшу жөніндегі тұжырымдамада (2013 жылғы) энергетика саласы қоршаған ортаға әсерді төмендету жолында қол жеткізуі тиіс нақты индикаторлар айқындалған. 2020 жылға қарай электр энергиясын өндірудің жалпы көлеміндегі ЖЭК үлесі 3%-ға, 2030 жылға қарай - 15%-ға, ал 2050 жылға қарай баламалы көздермен бірге бүкіл электр энергиясын өндірудің жартысына жетуі тиіс еді.

2020 жылдың мақсатына қол жеткізілді:

2021 жылы Қазақстанда жаңартылатын энергия көздерінде электр станцияларының жалпы белгіленген қуаты 2 гигаваттан асты, ал ел бойынша электр энергиясын өндірудегі ЖЭК үлесі 3,6%-ға жетті.

Жалпы, бұл сала қарқынды дамып келеді: 2014 жылдан бастап 2021 жылға дейін ЖЭК объектілерінің белгіленген қуаты 11 есеге жуық – 177,52 МВт-тан 2 гГВт-қа дейін өсті. Өткен жылдың соңына қарай Қазақстанда жаңартылатын энергия көздерін пайдаланатын 134 нысан жұмыс істеді.

Бүгінде Қазақстан үшін ЖЭК дамыту - бұл қажеттілік, деп есептейді экономист Олжас Құдайбергенов. Мұның бірнеше негізгі себептері бар.

Біріншіден, 2025 жылдан бастап Еуропалық одақтың ережесі күшіне енеді, ол трансшекаралық көміртекті реттеу механизмін, яғни импортқа көміртегі салығын енгізуді көздейді.

12.jpg

 

«Бұл біздің экономикамыз бен энергия саламыздың кейбір түрленуін, соның ішінде жаңартылатын көздердің үлесін ұлғайтуды көздейді», - деп атап өтті Олжас Құдайбергенов.

Екінші себеп - Қазақстанда ЖЭК-тің жаңа қуаттарын еңсеруге көмектесетін энергия тапшылығын сақтау. Бұл ретте әзірге мұндай электр станциялары, ең алдымен, қолда бар көмір генерациясын алмастырмай, экономика мен халық тарапынан электр энергиясына өсіп келе жатқан сұранысты қамтамасыз ететін болады.

Qazaq Green қауымдастығы Директорлар кеңесінің төрағасы Нұрлан Қапенов мұндай іс-шаралар энергия саласына қатысушылардың нетворкингі үшін қажет екенін түсіндіреді:

«Жалпы қазір Қазақстанда ЖЭК дамыту тоқтатылды. Қарама-қайшылықтар бар: ел Президенті 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу қажеттілігі туралы айтады, Энергетика министрлігі болжамдық балансты әзірлеуде, онда 2035 жылға дейін гидроэнергетикада алты гигаватт және екі гигаватт қуаттарды енгізу туралы айтылады. Бір жағынан, ЖЭК туралы айтылады, ал екінші жағынан, соңғы екі жылда KEGOC компаниясы аукцион арқылы өткендерден басқа ЖЭК объектілері үшін техникалық шарттар берген жоқ», - дейді Нұрлан Қапенов

Оның айтуынша, Қазақстанда қазір электр энергетикасы нарығы, оның ішінде ЖЭК экономикалық тұрғыдан есептелген математикалық модельдермен қалай дамуы керектігі туралы түсінік қалыптастыратын бірыңғай стратегиялық құжат жоқ. Үкіметте, сондай-ақ саланың өзінде де оның даму перспективаларын түсінбеушілік бар.

«Нарық қатысушыларында нарық дамиды деген үміт бар. Біз қазіргі жағдайға қарап, «Жоқ, ол дамымайды» дейміз. Экспедиция нарық ойыншыларын жинау үшін өткізілді. Салаға трансформация қажет екенін барлығы түсінеді. Біз коллаборация, кәсіби нетворкинг жасау үшін нарықты біріктіргіміз келді», - деп атап өтті Нұрлан Қапенов

Qazaq Green Директорлар кеңесі төрағасының пікірінше, экспедиция саланы біріктірудің және оны дамытудың жалпы тәсілдерін әзірлеу бойынша жұмысты ұйымдастырудың алғашқы қадамдарының бірі болды.

9.jpg

 

10.jpg 1.jpg

13.07.2022